ELSS рдХ्рдпा рд╣ै? Tax Saving Mutual Fund рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी 2025 | ELSS Investment Guide Hindi
| ELSS Tax Saving Fund рдХ्рдпा рд╣ै? (2025 Guide) – Complete Beginners Guide in Hindi |
ELSS рдХ्рдпा рд╣ै? рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪाрдиे рд╡ाрд▓ा рдмेрд╕्рдЯ рдо्рдпूрдЪुрдЕрд▓ рдлंрдб (2025 рдЧाрдЗрдб)
ELSS (Equity Linked Savings Scheme) рдРрд╕ा рдо्рдпूрдЪुрдЕрд▓ рдлंрдб рд╣ै рдЬो рдЖрдкрдХो Section 80C рдХे рддрд╣рдд рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд▓ॉрди्рдЧ-рдЯрд░्рдо рд╡ेрд▓्рде рдХ्рд░िрдПрдЯ рднी рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рдмेрд╕्рдЯ рдЯैрдХ्рд╕-рд╕ेрд╡рд░ рдлंрдб рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЧाрдЗрдб рдоें рдЖрдк рдЬाрдиेंрдЧे –
рд╕ूрдЪी (Table of Contents)
- 1. ELSS рдлंрдб рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै?
- 2. ELSS рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै?
- 3. ELSS рдлंрдб рдХे рдлाрдпрджे
- 4. рдЬोрдЦिрдо рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдмрдЪाрд╡
- 5. рдХिрд╕े ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
- 6. SIP vs Lump Sum
- 7. ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें?
- 8. рдЕрдЪ्рдЫा ELSS рдлंрдб рдЪुрдирдиे рдХे рдЯिрдк्рд╕
- 9. рдФрд░ рднी рдЬ़рд░ूрд░ी рдЧाрдЗрдб्рд╕ (Internal Links)
- 10. FAQ – рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рд╡ाрд▓
- 11. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
1. ELSS рдлंрдб рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै?
ELSS рдХो Equity Linked Savings Scheme рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 80% рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдкैрд╕ा рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ (рдХंрдкрдиिрдпों рдХे рд╢ेрдпрд░) рдоें рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 3 рд╕ाрд▓ рдХा рд▓ॉрдХ-рдЗрди рдкीрд░िрдпрдб рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЖрдк Section 80C рдХे рддрд╣рдд ₹1,50,000 рддрдХ рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд╕ीрдзी рднाрд╖ा рдоें –
- рдЖрдк ELSS рдоें рдкैрд╕ा рд▓рдЧाрддे рд╣ैं
- рдкैрд╕ा рд╢ेрдпрд░ों рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै
- 3 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдкैрд╕ा рдирд╣ीं рдиिрдХाрд▓ рд╕рдХрддे
- рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪрдд рдХा рдлाрдпрджा рдоिрд▓рддा рд╣ै
2. ELSS рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै?
рдЬрдм рдЖрдк ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдЖрдкрдХो Units рдоिрд▓рддी рд╣ैं। NAV рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдЖрдкрдХे рдкैрд╕े рдХी рд╡ैрд▓्рдпू рдмрдв़рддी рд╣ै, NAV рдЧिрд░рдиे рдкрд░ рд╡ैрд▓्рдпू рдШрдЯрддी рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- рдЖрдкрдиे ₹30,000 ELSS рдоें рд▓рдЧाрдпा рдФрд░ NAV ₹50 рд╣ै → рдЖрдкрдХो 600 Units рдоिрд▓ेंрдЧी।
- 3 рд╕ाрд▓ рдмाрдж NAV ₹90 рд╣ो рдЧрдпा → 600 × 90 = ₹54,000
3. ELSS рдлंрдб рдХे рдлाрдпрджे
- 1) 80C рдХे рддрд╣рдд рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪрдд: ₹1.5 рд▓ाрдЦ рддрдХ рдХे рдиिрд╡ेрд╢ рдкрд░ рдЯैрдХ्рд╕ рдЫूрдЯ।
- 2) рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд▓ॉрдХ-рдЗрди: PPF (15 рд╕ाрд▓) рдФрд░ рдЯैрдХ्рд╕-рд╕ेрд╡рд░ FD (5 рд╕ाрд▓) рдХी рддुрд▓рдиा рдоें ELSS рдоें рд╕िрд░्рдл 3 рд╕ाрд▓ рдХा рд▓ॉрдХ-рдЗрди рд╣ै।
- 3) FD/PPF рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд░िрдЯрд░्рди рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा: рдХ्рдпोंрдХि рдкैрд╕ा рдЗрдХ्рд╡िрдЯी (рд╢ेрдпрд░) рдоें рд▓рдЧрддा рд╣ै।
- 4) SIP рд╕ुрд╡िрдзा: рдЖрдк ₹500–₹1000 рд╕े рднी SIP рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
4. ELSS рдлंрдб рдХे рдЬोрдЦिрдо
- рдоाрд░्рдХेрдЯ рдЧिрд░рдиे рдкрд░ NAV рдЧिрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬोрдЦ़िрдо рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЦрдд्рдо рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
- 3 рд╕ाрд▓ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкैрд╕ा рдиिрдХाрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे (рд╣рд░ SIP рдХिрд╕्рдд рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ 3 рд╕ाрд▓ рд▓ॉрдХ-рдЗрди)।
ЁЯУК ELSS vs PPF vs FD — рдХौрди рдмेрд╣рддрд░?
| Feature | ELSS | PPF | FD |
|---|---|---|---|
| Returns | High | Medium | Low |
| Lock-in | 3 Years | 15 Years | 5 Years |
| Risk | Medium | Very Low | Low |
| Tax Benefit | Yes | Yes | Yes |
рдЬोрдЦिрдо рдХрдо рдХैрд╕े рдХрд░ें?
- рдХрдо рд╕े рдХрдо 5–7 рд╕ाрд▓ рдХा рдЯाрдЗрдо-рд╣ोрд░ाрдЗрдЬрди рд░рдЦें।
- рд▓ंрдкрд╕рдо рдХी рдЬрдЧрд╣ SIP рд╕े рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ें।
- рдЕрдЪ्рдЫे рдФрд░ рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж ELSS рдлंрдб рдЪुрдиें।
5. рдХिрд╕े ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
- рдЬो рд▓ोрдЧ Income Tax 80C рдоें рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं।
- рдЬो 3–5 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдкैрд╕ा рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рдЬो FD рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд░िрдЯрд░्рди рдФрд░ рд▓ॉрди्рдЧ-рдЯрд░्рдо рд╡ेрд▓्рде рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं।
- рдЬिрди्рд╣ें рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рд╕ीрдЦрддे-рд╕ीрдЦрддे рдЯैрдХ्рд╕ рднी рдмрдЪाрдиा рд╣ै।
6. SIP vs Lump Sum – ELSS рдоें рдХ्рдпा рдмेрд╣рддрд░?
SIP (Systematic Investment Plan)
- рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╕्рдЯ рдСрдк्рд╢рди।
- рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдЫोрдЯी рд░ाрд╢ि (₹500–₹2000) рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕ंрднрд╡।
- рдоाрд░्рдХेрдЯ рдХे рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХो рдПрд╡рд░ेрдЬ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।
Lump Sum
- рдПрдХ рд╕ाрде рдмрдб़ी рд░ाрд╢ि рдиिрд╡ेрд╢।
- рдоाрд░्рдХेрдЯ рдЯाрдЗрдоिंрдЧ рдХा рд░िрд╕्рдХ рдЬ्рдпाрджा।
- рдеोрдб़ा рдПрдХ्рд╕рдкीрд░िрдпंрд╕ рд╣ो рддрднी рд╕рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै।
7. ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें? (Step-by-Step)
- PAN, Aadhaar рдХे рд╕ाрде KYC рдкूрд░ा рдХрд░ें।
- рдХोрдИ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдЪुрдиें – Groww, Zerodha Coin, Paytm Money, CAMS рдЖрджि।
- рдЕрдЪ्рдЫा ELSS рдлंрдб рдЪुрдиें (large & diversified)।
- Monthly SIP amount рддрдп рдХрд░ें (рдЬैрд╕े ₹1000 рдпा ₹2000)।
- Auto-debit рд╕ेрдЯ рдХрд░ें рдФрд░ рдХрдо рд╕े рдХрдо 3–5 рд╕ाрд▓ рддрдХ SIP рдЬाрд░ी рд░рдЦें।
8. рдЕрдЪ्рдЫा ELSS рдлंрдб рдЪुрдирдиे рдХे рдЯिрдк्рд╕
- 5–7 рд╕ाрд▓ рдХा рдЯ्рд░ैрдХ рд░िрдХॉрд░्рдб рджेрдЦें (рдиिрд░ंрддрд░ рдкрд░рдл़ॉрд░्рдоेंрд╕)।
- Expense Ratio рдХрдо рд╣ो рддो рдмेрд╣рддрд░।
- Portfolio diversified рд╣ो – рд╕िрд░्рдл 2-3 рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдоें рдлंрд╕ा рд╣ुрдЖ рди рд╣ो।
- Fund size рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯा рди рд╣ो, рди рд╣ी рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдмрдб़ा рд╣ो।
ЁЯПЖ рднाрд░рдд рдХे Best ELSS Funds (2025)
- Quant ELSS Tax Saver Fund
- Parag Parikh ELSS Fund
- Mirae Asset ELSS Tax Saver
- HDFC ELSS Tax Saver
Note: рдиिрд╡ेрд╢ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЦुрдж research рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें।
⚠️ ELSS рдоें Beginners рдХी Common Mistakes
- рд╕िрд░्рдл tax рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП fund рдЪुрдирдиा
- 3 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рддुрд░ंрдд рдкैрд╕ा рдиिрдХाрд▓рдиा
- Past returns рджेрдЦрдХрд░ blind invest рдХрд░рдиा
- SIP skip рдХрд░рдиा
- Goal planning рдмिрдиा invest рдХрд░рдиा
ЁЯУМ рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддें
ELSS market-linked investment рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдоें risk рд╣ोрддा рд╣ै। Returns guaranteed рдирд╣ीं рд╣ोрддे। Long-term mindset рдФрд░ рд╕рд╣ी fund selection рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
ЁЯУМ рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддें ⬇ рдлिрд░ 9. рдФрд░ рднी рдЬ़рд░ूрд░ी рдЧाрдЗрдб्рд╕ (Internal Links) 10. FAQ – ELSS рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рд╡ाрд▓ 11. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖9. рдФрд░ рднी рдЬ़рд░ूрд░ी рдЧाрдЗрдб्рд╕ (Internal Links)
рдЕрдЧрд░ рдЖрдк ELSS рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкूрд░े stock market рдФрд░ investing basics рд╕ीрдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो Rajaram Money Blog рдХी рдпे рдЧाрдЗрдб рднी рдЬ़рд░ूрд░ рдкрдв़ें:
- Rajaram Money Blog – рд╣рдоाрд░े рд╕рднी Personal Finance Guides рдПрдХ рдЬрдЧрд╣
- Demat Account рдХ्рдпा рд╣ै? – Beginners рдХे рд▓िрдП Step-by-Step Guide
- Share Market рдХ्рдпा рд╣ै? – Share Market рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें
- ETF vs Mutual Fund – Beginners рдХे рд▓िрдП рдЖрд╕ाрди рддुрд▓рдиा
10. FAQ – ELSS рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рд╡ाрд▓
1) ELSS рдоें рди्рдпूрдирддрдо рдХिрддрдиे рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рддो рд▓ॉрдХ-рдЗрди рд╕िрд░्рдл 3 рд╕ाрд▓ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмेрд╣рддрд░ рд░िрдЬ़рд▓्рдЯ рдХे рд▓िрдП 5–7 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиा рд╕рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै।
2) рдХ्рдпा ELSS рдоें SIP рдХрд░рдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै рдпा Lump Sum?
рдЕрдЧрд░ рдЖрдк Beginner рд╣ैं рддो SIP рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै। Lump Sum рддрднी рдЬрдм рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдмрдб़ा amount рд╣ो рдФрд░ рдЖрдк рдоाрд░्рдХेрдЯ рдХे рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рд╕рдордЭрддे рд╣ों।
3) рдХ्рдпा ELSS рдЧाрд░ंрдЯीрдб рд░िрдЯрд░्рди рджेрддा рд╣ै?
рдирд╣ीं, ELSS рдПрдХ equity mutual fund рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдоें market risk рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди long-term рдоें рдЕрдЪ्рдЫे рдлंрдб्рд╕ рдиे FD/PPF рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рд░िрдЯрд░्рди рджिрдП рд╣ैं।
4) рдХ्рдпा 80C рдХी рд▓िрдоिрдЯ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рднी ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं?
рд╣ाँ, рдЖрдк рдЪाрд╣ें рддो 80C рдХी рд▓िрдоिрдЯ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рднी ELSS рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЯैрдХ्рд╕ рдЫूрдЯ рд╕िрд░्рдл ₹1,50,000 рддрдХ рд╣ी рдоिрд▓ेрдЧी।
11. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
ELSS рдлंрдб рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдЪाрдиे рдФрд░ рд▓ॉрди्рдЧ-рдЯрд░्рдо рд╡ेрд▓्рде рдмрдиाрдиे рдХा рдПрдХ рджрдорджाрд░ рдХॉрдо्рдмिрдиेрд╢рди рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк salary earner рд╣ैं рдФрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ Tax Savings рдХी рдЪिंрддा рд░рд╣рддी рд╣ै, рддो рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा ELSS рдлंрдб рдЪुрдирдХрд░ рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी SIP рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдзैрд░्рдп рд░рдЦें, рд╕рд╣ी рдлंрдб рдЪुрдиें рдФрд░ 5–7 рд╕ाрд▓ рдХा рдирдЬрд░िрдпा рд░рдЦें – рдпрд╣ी ELSS рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдЪाрдмी рд╣ै।
рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЪाрд╣ें рддो рдоैं рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХी income рдФрд░ goal рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े 80C рдХे рдЕंрджрд░ рдПрдХ Simple ELSS + SIP Plan рднी рд╕ुрдЭा рд╕рдХрддा рд╣ूँ – рдмрд╕ рдоुрдЭे рдЕрдкрдиा monthly рдмрдЬрдЯ рдмрддा рджीрдЬिрдП।
✍ рд▓ेрдЦрдХ: рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдкрдЯेрд▓
рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдоें Personal Finance, Mutual Funds, SIP, Share Market рдФрд░ Online Earning рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрддे рд╣ैं। рдЙрдж्рджेрд╢्рдп – рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рд╣ी рд╡िрдд्рддीрдп рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдХрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें
рдЖрдкрдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рдФрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдХ़ीрдорддी рд╣ैं। рдиीрдЪे рдХрдоेंрдЯ рдХрд░ें, рд╣рдо рдЬрд▓्рдж рдЬрд╡ाрдм рджेंрдЧे। рд╕рднी рдХрдоेंрдЯ рд╣рдоाрд░ी рдЬांрдЪ рдХे рдмाрдж рд╣ी рдкрдм्рд▓िрд╢ рд╣ोрддे рд╣ैं।